ĐỆ TỨ THẬP BÁT TẮC

CÀN PHONG NHẤT LỘ

 

  • CỬ:

Càn Phong hoà thượng nhân tăng vấn:

      — Thập phương Bạc Già Phạm, nhất lộ Niết Bàn môn, vị thẩm lộ đầu tại thậm ma xứ?

Phong niêm khởi chụ trượng, hoạch nhất hoạch vân:

      — Tại giả lý!

Hậu tăng thỉnh ích Vân Môn. Môn niêm khởi phiến tử vân:

      — Phiến tử bột khiêu, thượng tam thập tam thiên, trúc trước Đế Thích tỵ khổng. Đông hải lý ngư,đả nhất bổng, vũ tự ích khuynh.

  

  • BÌNH:

Nhất nhân hướng thâm thâm hải để hành, bá thổ dương trần. Nhất nhân ư cao cao sơn đỉnh lập, bạch lãng thao thiên. Bả định, phóng hành, các xuất nhất chích thủ phù thụ tông thừa, đại tự lưỡng cá trì tử tương tràng trước. Thế thượng ưng vô trực để nhân. Chính nhãn quan lai, nhị đại lão tổng vị thức lộ đầu tại.

 

  • TỤNG:

Vị cử bộ thời tiên dĩ đáo,

Vị động thiệt thời tiên thuyết liễu.

Trực nhiêu trước trước tại cơ tiên,

Cánh tu tri hữu hướng thượng khiếu.

   

 BÀI THỨ BỐN MƯƠI TÁM

MỘT ĐƯỜNG CỦA CÀN PHONG

 

  • CÔNG ÁN:

Một ông tăng hỏi hoà thượng Càn Phong[1]:

     — Chư Bạc Già Phạm[2] mười phương cũng chỉ một đường Niết bàn, không biết đầu đường ở đâu?

Sư cầm gậy vạch một đường nói:

     — Đây!

Sau có ông tăng đem chuyện ấy hỏi ngài Vân Môn. Vân Môn cầm quạt giơ lên bảo:

     — Quạt nhảy một cái lên tận tầng trời thứ ba mươi ba, gõ lỗ mũi Đế Thích[3]. Con lý ngư ngoài biển Đông đánh một hèo, trời mưa như trút.

 

  • LỜI BÀN:

Một người đi dưới biển sâu, bụi bay mù mịt; một người đứng trên đỉnh cao, sóng trắng ngất trời. Nắm đứng, buông đi, mỗi bên đều trỏ ngón mà nêu rõ tông phong. Thật giống hai con ngựa chạy đụng vào nhau. Trên đời e rằng chẳng ai rõ được lẽ đó. Xét lại cho kỹ, cà hai ông lão cũng không biết đầu đường ở đâu.

 

  • KỆ TỤNG:

Chưa bước chân đi đã đến rồi,

Môi chưa hé mở đã nên lời.

Cho dù trăm việc đều như thế,

Còn một đường lên phải biết noi.


[1] Càn Phong: Thọ học và đắc pháp với ngài Động Sơn Lương Giới (807-869 Tổ giòng Tào Động).

[2] Bạc Già Phạm: Bhagavat, một đức hiệu của Phật, bậc Đại Tự Tại, đại Trang Nghiêm,…

[3] Đế Thích: Indra, vua trời Đao Lỵ, cõi dục giới, gồm 33 cảnh. Ngài có nguyện với Phật là sẽ hộ trì Tam Bảo.

ĐỆ TỨ THẬP THẤT TẮC

ĐÂU SUẤT TAM QUAN

 

  • CỬ:

Đâu Suất Duyệt hoà thượng thiết tam quan vấn học giả:

      — Bát thảo tham huyền, chỉ đồ kiến tính, tức kim thượng nhân tính tại thậm xứ? Thức đắc tự tính, phương thoát sinh tử, nhãn quang lạc thời, tác ma sinh thoát? Thoát đắc sinh tử, tiện tri khứ xứ, tứ đại phân ly, hướng thậm xứ khứ?

 

  • BÌNH:

Nhược năng hạ đắc thử tam chuyển ngữ, tiện khả dĩ tuỳ xứ tác chủ, ngộ duyên tức tông. Kỳ hoặc vị nhiên, thô thực dị bảo, tế tước nan cơ.

  

  • TỤNG:

Nhất niệm phổ quan vô lượng kiếp,

Vô lượng kiếp sự tức như kim.

Như kim thứ phá cá nhất niệm,

Thứ phá như kim thứ để nhân.

 

BÀI THỨ BỐN MƯƠI BẢY

BA CỬA CỦA ĐÂU SUẤT

 

  • CÔNG ÁN:

Hoà thượng Đâu Suất Duyệt[1] đặt ra ba cửa để hạch hỏi người học rằng:

      — Lặn lội tìm học, chỉ mưu thấy tính, vậy tính ở đâu? Biết được tính minh mới thoát sinh tử, vậy khi nhắm mắt buông tay làm sao thoát? Thoát được sinh tử mới biết chỗ mình đi về, vậy khi tứ đại[2] tan rã, mình đi về đâu?

 

  • LỜI BÀN:

Nếu nơi đây mà hạ được ba câu chuyển ngữ thì ở đâu cũng làm chủ được, nơi nào cũng là nhà được. Còn nếu chưa, đồ ăn dở dễ no, nhai kỹ khó đói.

 

  • KỆ TỤNG:

Một niệm xem cùng vô lượng kiếp,

Chuyện đời vô lượng chính là đây.

Giờ đây một niệm bằng nom thấy,

Là thấy ai kia thấy niệm này.


[1] Đâu Suất Duyệt: (1044- 1091) Thọ học và đắc pháp với ngài Bảo Phong, giòng Lâm Tế.

[2] Tứ đại: Đất, nước, lửa, gió. Xem chú thích thứ 94.

ĐỆ TỨ THẬP LỤC TẮC

CAN ĐẦU TIẾN BỘ

 

  • CỬ:

Thạch Sương hoà thượng vân:

      — Bách xích can đầu, như hà tiến bộ?

Hựu cổ đức vân:

      — Bách xích can đầu toạ để nhân,

           Tuy nhiên đắc nhập vị vi chân.

           Bách xích can đầu tu tiến bộ,

           Thập phương thế giới hiện toàn thân.

 

  • BÌNH:

Tiến đắc bộ, phiên đắc thân, cánh hiềm hà xứ bất xưng tôn? Nhiên tuy như thị, thả đạo bách xích can đầu, như hà tiến bộ? Hạ!

  

  • TỤNG:

Hạt khước đỉnh môn nhãn,

Thác nhận định bàn tinh.

Phiên thân năng xã mạng,

Nhất manh dẫn chúng manh.

 

 BÀI THỨ BỐN MƯƠI SÁU

ĐẦU SÀO TIẾN THÊM

 

  • CÔNG ÁN:

Hoà thượng Thạch Sương[1] nói:

      — Đầu sào trăm thước làm sao tiến thêm?

Có vị cổ đức[2] lại nói:

      — Đầu sào răm thước đã ngồi lên,

           Thấy đạo mà chưa thật nhập chân.

           Trăm thước đầu sào, cần bước nữa,

           Mười phương thế giới hiện toàn thân.

  

  • LỜI BÀN:

Bước thêm được, nhào thân được, còn ngại chỗ nào mà không xưng tôn? Tuy như vậy, thử hỏi đầu sào trăm thước làm sao tiến thêm? Hừ!

 

  • KỆ TỤNG:

Mù mắt trên chóp trán,

Nhận lầm hướng sao soi.

Liều thân mà bỏ mạng,

Đứa mù dẫn lũ đui.


[1] Thạch Sương: (986-1039) Pháp danh Sở Viên, thọ và đắc pháp với ngài Phần Dương, giòng Lâm Tế. Có nơi cho rằng Thạch Sương ở đây chính là ngài Thạch Sương Khánh Chư (807-888) đời Đường, giòng Thạch Đầu.

[2] Cổ Đức: vị có đạo cao đức trọng đời trước.